Budgetgids

Een budget is een plan voor je netto-inkomen dat je maakt vóór de maand begint: elke euro die binnenkomt krijgt een bestemming, of dat nu de huur is, boodschappen, een avond uit of een overschrijving naar je spaarrekening. Bijhouden wat je al hebt uitgegeven is nuttige informatie, maar dat is een huishoudboekje, geen budget. Dat verschil telt: met een plan dat klaarstaat op de 1e van de maand stuur je nog bij wat er op de 20e gebeurt.

Begin bij je netto-inkomen, het bedrag dat na belastingen en inhoudingen echt op je rekening staat. Een huishouden met €2.500 netto per maand heeft €2.500 te verdelen, ook als het brutoloon op het contract dichter bij €3.400 ligt. Wie met het brutobedrag rekent, plant met geld dat nooit binnenkomt.

Uitgaven vallen daarna in twee groepen. Vaste lasten kosten elke maand ongeveer hetzelfde en zijn op korte termijn moeilijk te veranderen: huur of hypotheek, verzekeringen, een autolening, abonnementen. Variabele kosten schommelen: boodschappen, brandstof, energie in de winter, uit eten, kleding. In een budget van €2.500 gaat bijvoorbeeld €1.000 naar vaste lasten en de rest naar variabele kosten. Bij de vaste lasten zit de grote besparing (een goedkopere woning scheelt jarenlang elke maand hetzelfde bedrag), bij de variabele kosten beslist elke maand opnieuw of je budget klopt.

Sommige kosten zijn eerder onregelmatig dan variabel: een autoverzekering van €600 die je één keer per jaar betaalt, een vakantie van €1.200, cadeaus in december. Wie ze vergeet, ziet een budget dat elf maanden werkte plots ontsporen. De oplossing is spreiden: €600 per jaar wordt €50 per maand die je vooraf opzijzet.

Netto-inkomen: Het bedrag dat na belastingen, sociale bijdragen en andere inhoudingen op je rekening komt. Elk percentage in deze gids, van de 50/30/20-verdeling tot 10% sparen, is een deel van dit bedrag, niet van je brutoloon.

Vaste lasten: Huur, hypotheek, verzekeringen, aflossingen en abonnementen. Ze zijn voorspelbaar, dus ze staan als eerste in je budget en zijn het makkelijkst te automatiseren op de dag dat je loon binnenkomt.

Variabele kosten: Boodschappen, brandstof, energie, uit eten en shoppen. Ze vragen een maandlimiet in plaats van een vast bedrag, en hier geef je het snelst te veel uit.

Onregelmatige kosten: Jaarpremies, onderhoud van de auto, vakanties en cadeaus. Deel elk jaarbedrag door 12 en zet dat elke maand apart, zodat een rekening van €600 in maart €50 per maand wordt in plaats van een verrassing.

Noodzakelijk is wat je moet betalen om te wonen, te leven en te werken: huur, gewone boodschappen, energie en water, verzekeringen, minimale aflossingen, vervoer naar je werk en noodzakelijke zorgkosten. Een wens maakt het leven aangenamer, maar kan zonder echte schade weg of goedkoper: uit eten, streamingdiensten, vakanties, extra kleding, de nieuwste smartphone.

De grens loopt dwars door posten heen, niet ertussen. Boodschappen zijn nodig, maar het deel dat naar kant-en-klare maaltijden en snoep gaat, is een wens. Vervoer naar je werk is nodig, een auto die twee keer zo duur is als nodig is deels een wens. Een telefoon is voor de meeste mensen nodig; een abonnement van €70 in plaats van €20 is €50 per maand aan wensen, of €600 per jaar. Pas als je zulke kosten eerlijk splitst, zegt het percentage voor noodzakelijke uitgaven echt iets.

Sparen is geen van beide: in de 50/30/20-regel heeft het een eigen pot, samen met extra aflossingen boven het minimum. Wie sparen als wens ziet, schrapt het als eerste in een krappe maand, en dat is precies de gewoonte die een budget moet doorbreken.

Stel één vraag: Komen mijn gezondheid, woning, werk of wettelijke verplichtingen in gevaar als ik dit volgende maand niet meer betaal? Zo niet, dan is het een wens, hoe gewend je er ook aan bent.

Splits gemengde posten: Zet de basisversie bij de noodzakelijke uitgaven en de upgrade bij de wensen. Boodschappen van €400 per maand zijn misschien €300 nodig en €100 wens.

Wensen horen erbij: De 50/30/20-regel geeft wensen bewust 30%, €750 bij een inkomen van €2.500. Een budget zonder ruimte voor wensen houd je meestal maar een paar weken vol.

Bijna elke uitleg van banken, budgetvoorlichters en hulpverleners gebruikt dezelfde volgorde, omdat elke stap het antwoord van de vorige nodig heeft. De eerste keer kost het ongeveer een uur, daarna tien minuten per maand.

1. Noteer je netto-inkomen per maand: Neem het bedrag dat echt op je rekening komt. Bij een wisselend inkomen neem je het gemiddelde van de laatste 12 maanden, of de laagste maand als je op zeker wilt spelen. Ons voorbeeldhuishouden heeft €2.500.

2. Zet je uitgaven van de laatste 1 tot 3 maanden op een rij: Je bankafschriften tonen waar het geld naartoe ging. Deel elke regel in bij noodzakelijke uitgaven, wensen of sparen en aflossen. De meeste mensen vinden twee of drie posten die 30% tot 50% hoger liggen dan ze dachten, vaak boodschappen, uit eten en abonnementen.

3. Kies een verdeling of een methode: De 50/30/20-regel geeft meteen een doel: 50% noodzakelijke uitgaven, 30% wensen, 20% sparen en extra aflossen. Bij €2.500 is dat €1.250, €750 en €500. De andere methodes vergelijken we verderop.

4. Stel limieten in en automatiseer het sparen: Geef elke variabele post een maandlimiet en plan de spaaroverschrijving op de dag dat je loon binnenkomt, zodat sparen eerst gebeurt en niet als laatste. Met een vaste opdracht van €500 op de 1e hoef je er niet elke maand opnieuw over na te denken.

5. Kijk elke maand terug en stuur bij: Vergelijk het plan met wat er echt gebeurde, schuif geld tussen posten en pas limieten aan die niet haalbaar bleken. Drie keer bijsturen in de eerste drie maanden is geen mislukking: zo wordt een budget realistisch.

Er is geen beste methode; de juiste is de methode die je over zes maanden nog gebruikt. Ze verschillen vooral in hoeveel detail ze vragen en in wat er gebeurt met geld dat nog geen bestemming heeft.

Gaat meer dan de helft van je inkomen naar noodzakelijke uitgaven, wat met een hoge huur vaak zo is, dan houdt een 60/20/20-verdeling het sparen op 20% door minder ruimte te geven aan wensen: €1.500 noodzakelijke uitgaven, €500 wensen en €500 sparen bij €2.500. De 70/20/10-regel is een ander idee: 70% voor alle uitgaven, 20% sparen en 10% extra aflossen of geven, dus €1.750, €500 en €250.

Het Nibud adviseert om elke maand minstens 10% van je netto-inkomen te sparen, zowel om een buffer op te bouwen als om die op peil te houden: €250 bij €2.500. De 50/30/20-regel legt de lat hoger, op 20% of €500 per maand. Begin bij 10% en verhoog met een of twee procentpunten bij elke loonsverhoging; zo komen de meeste mensen er echt.

Het lukt niet elke maand even goed, en dat hoeft ook niet. Spaar je in een krappe maand €150 en in een goede maand €350, dan kom je gemiddeld toch op €250. Belangrijker is dat het sparen automatisch gebeurt, op de dag dat je loon binnenkomt.

De tijd weegt zwaarder dan het percentage. €500 per maand groeit in tien jaar bij een aangenomen spaarrente van 3% tot ongeveer €69.724, waarvan €60.000 je eigen inleg is en €9.724 rente. Met €250 per maand kom je na dezelfde tien jaar op ongeveer €34.862. De eerste maanden gaat het spaargeld meestal naar je buffer, daarna naar doelen op lange termijn zoals je pensioen.

10% als vertrekpunt: €250 per maand bij €2.500. Genoeg om in 4 maanden een startbuffer van €1.000 op te bouwen en van sparen een gewoonte te maken.

20% als doel: €500 per maand bij €2.500, de spaarpot van de 50/30/20-regel. Daarmee staat een buffer van zes maanden (€7.500) er na 15 maanden.

Meer dan 20% voor vroege doelen: Wie eerder wil stoppen met werken, spaart vaak 30% tot 50%. Elke 10% extra van je inkomen die je spaart, maakt de weg naar financiële onafhankelijkheid jaren korter.

Een financiële buffer, ook noodfonds of spaarbuffer genoemd, vangt kosten op die je niet kon plannen: een kapotte cv-ketel, een autoreparatie, een wasmachine die het begeeft. De gangbare vuistregel is 3 tot 6 maanden aan noodzakelijke uitgaven, dus de pot voor wat nodig is en niet je volledige inkomen: met €1.250 aan noodzakelijke uitgaven per maand is dat €3.750 tot €7.500. Wikifin, het financiële-educatieplatform van de FSMA, noemt drie tot zes netto-maandlonen vaak ideaal: €7.500 tot €15.000 bij €2.500 netto. Rekenen met uitgaven geeft een lager en sneller haalbaar doel, omdat in een noodsituatie alleen wat nodig is moet doorlopen. Het Nibud wijst er bovendien op dat de buffer niet bedoeld is om een lager inkomen op te vangen.

De 3-6-9-regel laat de keuze afhangen van hoe zeker je inkomen is: 3 maanden voor een huishouden met twee vaste inkomens, 6 maanden voor één inkomen, 9 maanden voor zelfstandigen en wie een wisselend inkomen heeft. Met €1.250 aan noodzakelijke uitgaven per maand is 9 maanden €11.250.

Opbouwen kost tijd, dus de meeste mensen beginnen met een startbuffer van €1.000. Met €500 per maand heeft ons voorbeeldhuishouden €1.000 na 2 maanden, een buffer van 3 maanden (€3.750) na 8 maanden, de volledige buffer van 6 maanden (€7.500) na 15 maanden en 9 maanden (€11.250) na 23 maanden. Bewaar het geld op een aparte spaarrekening die je binnen een dag kunt gebruiken, niet in aandelen: een buffer die in één jaar 38,5% kan dalen, zoals de S&P 500 in 2008, is er niet wanneer je hem nodig hebt.

Op basis van uitgaven, niet van inkomen: Zes maanden van €2.500 netto is €15.000; zes maanden van €1.250 aan noodzakelijke uitgaven is €7.500. In een noodsituatie moet alleen wat echt nodig is doorlopen.

Eerst een startbuffer bij schulden: Heb je een doorlopend krediet of een rood staande rekening, bouw dan eerst €1.000 op, los daarna de schuld af en vul pas dan de volledige buffer aan.

Aanvullen na gebruik: Na een reparatie van €2.000 uit je buffer gaat de spaaroverschrijving terug naar de buffer tot die weer vol is: 4 maanden met €500.

De meeste budgetten mislukken niet door de methode, maar door een handvol voorspelbare fouten. Bij elke fout staat wat ze kost in het voorbeeld van €2.500.

• Rekenen met je brutoloon: Bij €3.400 bruto en €2.500 netto is 20% van het brutoloon €680, en dat is 27% van wat je echt ontvangt. Het plan klopt al niet voor de maand begint.

• Sparen wat er aan het eind van de maand overblijft: In het voorbeeld bleef er niets over. €250 in plaats van €500 per maand sparen geeft na tien jaar ongeveer €34.862 in plaats van €69.724 bij 3%.

• Onregelmatige kosten vergeten: Een jaarpremie van €600 voor de autoverzekering slokt in de maand dat ze vervalt meer dan een volledige maand sparen op. Met €50 per maand in een apart potje vang je die premie moeiteloos op.

• Wensen als noodzakelijk boeken: Het telefoonabonnement van €70 in het voorbeeld kostte €600 per jaar meer dan een abonnement van €20. Boek je een paar van zulke upgrades als noodzakelijk, dan schuift dat aandeel van 50% naar 56%.

• Je buffer in aandelen beleggen: Een buffer van €7.500 die begin 2008 in de S&P 500 zat, was een jaar later na een daling van 38,5% nog ongeveer €4.613 waard, net toen veel mensen hun baan verloren.

• Sparen terwijl een krediet van 12% doorloopt: Een schuld van €2.000 tegen 12% kost ongeveer €240 rente per jaar, terwijl €2.000 op een spaarrekening tegen 2% ongeveer €40 opbrengt. Na een startbuffer van €1.000 wint aflossen bijna altijd.

Het spaaradvies van minstens 10% van het netto-inkomen en de uitleg over wat een buffer wel en niet dekt komen van het Nibud (Nationaal Instituut voor Budgetvoorlichting). De vuistregel van drie tot zes netto-maandlonen en het advies om de buffer op een spaarrekening te zetten komen van Wikifin, het platform voor financiële educatie van de Belgische toezichthouder FSMA.

Bij elke stap van deze gids hoort een calculator die het rekenwerk met je eigen cijfers doet.

Met de 50/30/20-calculator verdeel je je netto-inkomen over noodzakelijke uitgaven, wensen en sparen, kies je 60/20/20 of een eigen verdeling en vergelijk je de doelen met wat je echt uitgeeft. Hij toont ook je spaarquote.

Met de Buffercalculator zet je je noodzakelijke uitgaven en je situatie (3, 6 of 9 maanden) om in een bufferdoel en zie je hoeveel maanden je nodig hebt met je maandelijkse spaarbedrag, inclusief wanneer je een startbuffer van €1.000 hebt.

Met de Spaarcalculator zie je wat je maandelijkse spaarpot na 5, 10 of 20 jaar wordt bij een bepaalde rente, en de Schulden aflossen calculator helpt als de 20%-pot eerst naar het afbetalen van schulden gaat.